L'alh

Nom botanic : Allium sativum.

L'espècia

L'alh, del cèlte all (caud, brutlant), es ligat a la mitologia, la religion e l'istòria d'un fum de païses. Una legenda araba conta que butèt dins las pesadas daissadas per l'un dels pès del diable quand sortiguèt de l'òrt d'Eden, la ceba de las pesadas de son autre pè.

L'alh es un element indispensable de la cosina mediterranèa (coma l'alhòli), mas tanben de nombrosas cosinas asiaticas.

Istoric

L'origina de l'alh se pèrd dins l'Istòria. Se supausa que nasquèt en Asia centrala o dins lo nòrd d'Índia. Los sumerians lo cultivan dempuèi mai de 5000 ans, es conegut en China e en Índia dempuèi mai de tres milenaris per sas vertuts medicinalas universalas.

Dins l'anciana Egipte, fasiá part de l'alimentacion dels obrièrs-bastissèires de piramida, coma fortificant. Ne trapèron dins la tomba de Totancamon : l'alh es gaireben divinizat pels egipcians. Mas tanben servissiá a causas mens nòblas : en lo cruscar, permetiá d'amagar la flaira de sas mestressas.

En Pèrsa, la consomacion d'alh es pròcha de 25 kg per jorn a la cort de Suze al sègle XIII abans J.C. Los Grècs e los Romans se'n servisson de longa, balha sa flaira al pòble. Mas per dintrar dins lo temple de Cibèla, maire dels Dieus, caliá pas aver un alen alhat qu'ataca los nases rafinats...

Tot lo monde coneis la flaira de l'alh, levat lo que n'a manjat
A.Dumas - Grand Diccionnari de Cosina

Es tanben lo " teriac dels paures " (Galien), Pline li balha un fum de vertuts : " neutraliza totes los verins, garís la lepra, l'asma, la tos, es un vermifug, un odontalgic, un diuretic, protegís de la pèsta e del colerà "...
Apareis tanben dins las mitologias grecò-romanas :

Medèa uncha Jason d'alh per li permetre de domdar los taures salvatges e luchar contra lo dragon (Legenda de la Toison d'aur).

Planta favorita de Mars, dieu de la guèrra : fa venir invencible e combatiu.

Ulisses utiliza un alh salvatge suls conselhs d'Ermès per que Circèa transforme pas sos òmes en porcèls. " Ten, pren, abans d'anar dins la demòra de Circèa, aquesta èrba bona qu'escartarà de ton cap lo jorn funèste ". Aprèp aver parlat atal, Ermès me balhèt l'èrba qu'aviá arrancada del sòl e me n'expliquèt la vertut. Sa rasiga èra negra, sa flor blanca coma la lait. Los Dieus li dison moly (alh daurat) " Atal equipat, Ulisses partiguèt veire Circèa... (L'Odissèa, cant X).

Es citat dins la Bíblia coma condiment per adobar lo peis.

S'utilizèt fòrça dins la Roma antica. Las legions romanas lo faguèron conéisser dins Euròpa tota e una part d'Africa.

Cresenças

Dins la mitologia chinesa, es censat escartar l'uèlh del diable.
En Índia : une garlanda d'alh escarta las sèrps, los insèctes e los demònis.
En Euròpa : las dòlças fan fugir los vampirs.
A l'Edat mejana, es reputat per garir la sordièra. Servís tanben d'antiseptic.
Autres còps, per lutar contra la cacarucha : una dòlça dins lo solièr del malaut...
Vinagre dels quatre raubaires : infusar dins de vinagre : alh, aussent, romanin, sàlvia e menta. Permet de se protegir de la pèsta ; atal permetèt als 4 raubaires de pilhar Marselha en 1721 al moment d'una epidémia de pèsta !

Vertuts

Antiseptic
Bacterio-estatic
Desinfectant : pendent la primièra guèrra mondiala, pensaments de sphaigne impregnats de chuc d'alh èran utilizats per sonhar las plagas. Son activitat antibacteriana fuguèt demostrada per Pasteur en 1858.
Diuretic, elimina sustot l'aiga, pas las sals o l'urèa.
Pòt prevenir d'unas malautiás cardiovasculàrias.
Ipotensiu.
Baissa lo taus de colesteròl : d'estudis an mostrat que la consomacion de 3g d'alh crus per jorn pòt baissar lo taus de 20% (en particulièr del missant : LDL).
Vermifug, en infusions sucradas.
Anti-espasmodic
Colagògue e coleric.
Ajuda a combatre la diabèti.
Favorisa la sòm.
Benefic contra los trebolaments digestius.
Chuc d'alh es bon contra la tos e l'asma.
Anti-allergèn.
Contra los reumatismes - cataplaime d'alh fresc - tintura

Biaisses e astúcias

De plantar al pè dels rosièrs per los parar de la pesolhina e malautiás
Mèfi, ven amar se crema !
Associacion classica amb lo gigibre e la ceba (Asia e Orient)
Per lo digerir melhor, levar lo grelh.
Per un perfum mai delicat, lo cuèire en camisa (amb las pèls blancas).
Causida e conservacion : bulbs frèscs fèrmes sens tèca de poiridura, al fresc, al sèc, sens lum.
L'alh pòt servir de basa a una excelenta pega.

La planta

Allium Sativum. Familha de las liliacèas
Planta renadiva de 40 a 60 cm, espontanèa dins lo bassin mediterranèu
Fuèlhas gainantas lineàrias
Flors blancas o ròsas en fòrma de campana, gropadas en ombellas al cap de las fuèlhas.
Bulb (o cabòça) de 12 a 20 grans (las dòlças de l'alh). Se recòltan 4 a 6 meses aprèp plantacion dels grans quand lo fuelham passís e ven jaune. Los productors principals son : Espanha, França, Egipta, Bulgaria, Ongria, USA, Brasil.

 Tornar al calendièr ?
Tornar al somari ?
Tornar a l'indèx ?