Lo fenolh
Noms botanics : Foeniculum vulgare Miller,
Anethum foeniculum L., Foeniculum capillaceum Gilb. , Foeniculum officinale All.

Lo fenolh es originari del sud d'Euròpa. En França, se trapa plan sovent a l'estat salvatge long de las rotas e dels camins d'Occitania.

Istoric

Los Chineses, los Indians, los Egipcians, los Grècs e los Romans aimavan e presavan ja lo fenolh. Li balhavan una vertut medicinala que teniá gaireben del miracle : èra " bon contra totas las fèbres ".

Lo nom latin de la planta vòl dire " fen pichon " en causa de la mina de sas fuèlhas fòrça finas.

Los Grècs li disián maraton del nom del famós camp de batalha ont batèron los Pèrses en 490 de nòstra epòca. Faguèron del fenolh un simbòl de victòria e de succès.

Es una panacèa per Sant Ildegarda.

Al sègle XVII, dins los òrts de Versalhas, es cultivat coma èrba a fornitura (coma aromat, pas coma legum). Mas la seleccion comença lèu en Italia, país d'amators de fenolh. Atal se dobla la poma per arribar al fenolh modèrn.

Cresenças

Mitologia romana : Aprèp sa victòria suls Sabins, Romulus edifiquèt un temple pròche Roma e l'enrodèt de camps de fenolh, ja qu'aqueste ten una accion benefic : una sola fuèlha dins sa cauçadura gandís de las mossegaduras d'insèctes.

Una de las mai vièlhas supersticions de l'istòria medicala concernís lo fenolh. Comencèt benlèu amb Pline que pretendiá que las aglas venián avuglas aprèp la muda e manjavan granas de fenolh per tornar veire. Atal pendent 1500 ans, al mens, se recomandèt lo fenolh a los que s'i vesián pas plan.

Vertuts

Aromaticas

S'utiliza coma legum anizat quand òm se servís de la poma o bulb, o coma aromat : fuèlhas, granas e mai las cambas secadas perfuman un fum de plats.
Las fuèlhas e las granas s'emplegan per aromatizar las sopas de peisses (lo bolh-abaissa marselhés entre autras).

Las fruchas aromatizan los pans, las còcas, los cornisons al vinagre, etc.

En Italia, las fuèlhas son confidas dins una aiga-sal vinagrada, las granas molinadas assasonan las carns, balhan tanben una òli utilizada en confisariá e dins la fabricacion de licors estomaquicas.
Las cambas se trapan dins lo famós Lop al fenolh, recèpta tradicionala provençala. Per las granas, son subretot las cosinas asiaticas que l'utilizan dins lo cinc espècias chinés, dins lo panch phoron (Bengal), dins un fum de massala indians e dins los pans (naan)…

Medicalas

L'esséncia de fenolh es l'anetòl, que dintra dins la compausicion d'unes pastís.

Mèfi !!! a d'unas dòsis, e per d'unas utilizacions, lo fenolh es toxic. Regularament, los jornals parlan de cas d'empoisonament al pastís " farlabicat ", que lo responsable n'es l'anetòl.

Lo fenolh es
- aperitiu.
- diuretic galactagogue (favorisa la montada de lait per las alaitantas).
- emmenagò (provòca e regulariza las menstruacions).
- tonic
- digestiu
- dintra dins la compausicion de gargarismes.

A l'Edat Mejana, lo recomandan pel tractament dels vèrmes e de la cataracta.

Èra abitual de balhar a las noiriças d'infusions de grans de fenolh per augmentar sa lait.

Una garba de fenolh èra penjada en-dessús de la pòrta per protegir l'ostalada del malastre e òm metiá grans de fenolh dins lo trauc de la sarralha per dormir sens èsser embestiat pels esperits marrits.

A l'Edat Mejana, las maires preparavan una pasta compausada de fenolh trissat dins la mèl que metián sus las gengivas dels nenons quand fasián sas dents.

Utilizat en China e en Índia, sa grana curariá las ponheduras d'escorpius e las mossegaduras de sèrps.

Biaisses e astúcias

Los puritans angleses se refrescavan e purifiavan l'alen en mastegant granas de fenolh pendent l'ofici, los disián las " granas de reünion ".

La planta

Foeniculum vulgare Miller

Familha de las Apiacèas (coma la carròta, lo jalverd, lo cumin, l'anís…).

Es una bèla planta vivaça de 1 a 2 mètres de naut, del fulham filifòrm e de las pichonas flors jaunas gropadas en ombèla. Sufís de fretar los petals de las flors per que lo fenolh desgatge una deliciosa flaira d'anís.

Lo fenolh buta a la prima e a la debuta de l'estiu per florir en estiu e produsir en autona sas granas del gost d'anís. Puèi las brancas, comparablas a las dels bambós (tronçons creux d'environ 20cm), mas mens dreitas, secan. Servan çaquelà sas proprietats e demòran d'unis còps dreitas d'una annada l'autra. lo fenolh es l'ostal preferit dels limauces, pichons cagaròts de Provença.

 

La culhida del fenolh

Las provisions de fenolh se fan tradicionalament en estiu e en autona, quand son montats e amb las flors o las granas. Amb las brancas, se fan fagòts que se fan secar, penjats dins un endreit sèc e a l'aire. Las flors o granas secadas se consèrvan dins una bóstia de carton.

 

 

 

Tornar al calendièr ?
Tornar al somari ?
Tornar a l'indèx ?