Pebrons
e pebròts
Pebrons

- Planta vivaça dins sas regions d'origina (America eqüatoriala) e dins los païses tropicals. Es cultivada principalament dins los païses mediterranèus coma una planta annuala.
- Los principals païses productors en Euròpa son Espanha, Italia e França.
- Sas fruchas, doças o picantas, se manjan crusas o cuèitas.

Pebròts

- Planta erbacèa vivaça dins los païses cauds, mas cultivada en Euròpa coma una planta annuala. Los pebròts tenon un pòrt quilhat, boissonós e pòdon aténher 1 m.
- Las fruchas lissas e de sabor picanta son utilizats coma condiments.
- Sa cultura se sembla a la del pebron.

Istoric

L'etimologia del mot pebron es incertana, benlèu del latin " capsa ", boita per libres : de la fòrma de las fruchas. Lo pebron es originari d'America tropicala.

D'unes arqueològs al Mexic an trapat pròvas que d'umans machegavan pebròts salvatges nommats "chile tepin" als temps preistorics, 7500 abans J.C.

Quand Cristòl Colomb arribèt sus l'iscla d'Ispanida (actualament Haïti, Republica Dominicana), remarquèt que los autoctòns manjavan pas res sens i ajustar pebròt. Un dels collègas de Colomb escriguèt : "los indigèns manjan aquela frucha coma nosaus manjam pomas". Es clar que çò que los espanhòls observavan, èran los primièrs testimonhatges dels "acròs del pebròt".

America del sud, Espanha, Anglatèrra e los Caraïbes joguèron un ròtle dins l'introduccion del pebròt en America del nòrd. Colomb explorèt las mars a la recèrca d'una rota melhora pel comèrci amb las Índias. Quand Colomb arriba a las Caraïbes, tasta un legum cultivat pels indians. Son gost fòrt li remembrèt lo del pebre de las Índias (en anglés pepper) e es per aquò que nommèt aqueste legum pepper. Tornèt menar lo pebròt en Espanha ont es estat considerat coma una alternància interessanta a d'autras espècias tradicionalas. Sulpic aqueste legum venguèt fòrça popular. Los primièrs emigrants angleses cap a las colonias aportèron las granas d'aquestes legums precioses amb eles per los plantar dins lo novèl mond.

A las Filipinas, se manjan las fuèlhas de pebròt aprèp las far còire.

Es plan sovent cultivat per sas fruchas utilizadas coma legums (pebrons doces), o coma condiment (pebròs, papricà, chili…) &endash; segon las varietats. Se'n coneis un cinquantenat de varietats amb frucha de totas las colors (roges, jaunas, violetas, …, o verdas si son culhidas abans maturitat) e de sabor mai o mens picanta. D'autras espèças son plantadas per l'ornementacion o per sas fruchas condimentàrias.

Los pebròts contenon vitaminas A (dins las varietats roges) e C - en granda quantitat -, sals mineralas : Ca, Mg, P, E, K+, …, un òli essencial e una substància plan aspra (capsaïcina).

A dòsa moderada, son estimulants, aperitius e stomachiques, mas en granda quantitat, pòdon èsser fòrça escanhaires e caustics &endash; en particular per las mucosas &endash; e pòdon causar dermitas, ulceracions, trebolaments digestius e renals.

De còps, foguèron utilizats per far fugir los insèctes.

Las varietats doças coma los pebrons, que se manjan generalament verds, mas que venon roges en madurar, son plan superiors (sucrats, aromatics…), contenon gaireben pas de capsaïcina.

 

Tornar al calendièr ?
Tornar al somari ?
Tornar a l'indèx ?