Signatura d'una Convencion
entre lo Conselh General d'Aude e l'Institut d'Estudis Occitans d'Aude,
lo 6 de març de 2003,
a l'Ostal de las Memòrias

Los amics èran venguts e n'i aviá maites...

Lo President Forié e lo vice-President del Conselh general, Andriu Violà

La signatura
Charradissa de Robèrt Martí

A l'ora ont s'acaba l'ivèrn e ont anam dintrar de planpè dins la prima, aquela sason mitica que nos fa somiar emai se las primas son pas mai çò qu'èran, a l'ora de véser grelhar las plantas e d'anar tutar los grelhs per totes los mejans licites o pas, coma d'enfonilhar una palha dins la tuta o d'escampar d'aiga dins lo trauc, e aquí vesèm sulpic la superioritat de la terminologia de l'occitan sul francés per çò qu'es de la tecnologia de la tuta del grelh. Aquí ont lo reviraire s'acontentariá d'un paure "verser de l'eau", nosautres sabèm ben que, dins de cases de necessitat extrèma, vist la secada ambienta, pòt arribar que… Enfin nosautres sabèm !

A l'ora doncas ont s'acaba l'ivèrn, e ont tòrna la prima, sèm aquí reünits per dire de saludar la sortida del "tot en òc" e de far la fèsta a la lenga. E se per bonastre a n'aquela escasença, èra signada qualque convencion, acompanhada de subvencions i veriam coma un presagi urós de l'entrada del temps clar.

Mas daissèm aquí la poesia e lo romantisme e passèm al nòstre prepaus :

Un còp èra, dins los temps mai qu'ancians, ont la tèrra èra pas qu'un bolidor, l'aiga qu'una vapor, lo solelh qu'una escaufeta e lo vin pas encara un AOC…

Un cop èra, doncas, nasquèt la Paraula…

… e lo capmèstre de l'epòca apelèt aquò lo Vèrb e par far véser son importància li metèt una majuscula.

Es plan plan mai tard que Sauzet ne faguèt un libre…

… e plan mai tard tanben que venguèron lo subjèct, lo complement, la conjonccion, l'epitèta e l'ipotenusa qu'èra, ela, filha ainada de la matematica e que trebolèt bravament la salsa.

Alara, lo VÈRB se pleguèt, s'espelhandrèt, se conjuguèt e tant e mai s'enrambolhèt, se gordissèt, que se multipliquèt en gropes, en mòdes, en temps e se metèt a declinar…

E amb la conjugason los vèrbes venguèron transitius, passius, incoatius e d'unes mème… impersonals !

D'autres, mai bartassièrs que los autres, dintrèron, mème, dins çò que cal ben sonar l'irregularitat !

E l'Homo occitanus vegèt qu'aquò èra complicat.

Comprenguèt lèu qu'el, tot sol, se'n vengariá pas e prenguèt la decision de daissar tot aquò als gramaticians e als linguistas en lor demandar de fargar un diccionari, un vertadièr diccionari tot en occitan.

Los gramaticians e los lingüistas se metèron al trabalh…

lo "premièr temps" foguèt lo temps del DIRE :

e se repetiguèt coma una sansonha la frasa magica :

lo diccionari en occitan se fariá !

Puèi venguèt lo "temps dos" aquel del TORNAR DIRE :

la sansonha venguèt mai precisa :

lo diccionari en occitan se fasiá !

Puèi venguèt lo "temps tres" lo temps del REPAPIUM :

dintrèrem dins lo temps mitic del virtual :

lo diccionari occcitan s'auriá degut faire !

Mas, s'èra pas fach…

E d'aquel temps…

E d'aquel temps los mots se fasián la vida, degun se'n vengava pas de los téner al plec, venián aïssables, guèrlhes, se montavan dessús, se caplevavan, se peltiravan, se cambaviravan, s'acoquinavan, chuc se fasiá amb muc, aquel se preniá un "e" de sosten, l'autre perdiá son accent, l'autre encara quicòm mai…

Tè ! De véser tot aquel revolum de mots me semblava de véser la polalha de ma tanta Leà (la paura ela !). La miá tatà abalissiá qualques polas per dire d'emplir son ola lo dimenge e la setmana. La vesi encara cada ser, que getava qualque planponh de blat per la cort, e aquò sufisiá per ramosar a son entorn un cinquantenat de polas de totas menas e de totas colors, de negras, de rojas, de blancas, de mirgalhadas, de crèstas rojas e de còls plumats, tot aquò caquetejava e manjava… e ieu, paure drollet, darrèr lo faudal de ma tanta, me disiái que per tan diferentas que siagan, un còp plumadas e dubèrtas sur la taula de la cosina, las polas se revertavan fòrça…

Un pauc coma dins los diccionaris occitan&endash;francés ont, un còp passat al francés, quand lo vestit d'òc èra tombat, los mots nòstres venián, coma las polas de la tatà un còp plumadas, pallinèls e çaquelà, malaisits de reconéisser.

Me soveni que, quand la miá tatà parlava del vesin nòstre, nos disiá qu'èra "un femnassièr, un bartassièr, una bartavèla, e pr'aquò bèstia coma una banasta"

E ieu, novelari en francés, compreniái pas vertadièrament perqué lo nòstre vesin èra segon lo diccionari : "un coureur (alara qu'aviá jamai fach d'espòrt, levat prangièra de doas a quatre) marginal, un loquet, bête comme une grande corbeille".

Qual auriá pogut trapar darrèr los mots "coureur, loquet, marginal, corbeille" los "bartassièr, bartavèla, femnassièr e banasta" ?

En mai d'aquò, del temps de la miá paura tatà, las polas coma los mots vivián pel campèstre, en libertat, dins l'èrba e lo solelh, e un còp bolidas o rostidas demoravan sabrosas e gostosas. Èran de polas sens labèl, cambalong e rojas de crèsta que un còp farcidas te fasián un bolhon, pecaire, que te tornavas servir en esperant lo farcit nolent e lo bolit que fumavan dins lo plat bèl…

Alara me diguèri que quand seriái bèl, amb qualques amics de tria, nos caldriá finalament lo fabricar aquel diccionari que servariá las plumas dels mots e la sentor de l'èrba e del solelh.

Los mots an besonh de plaça e de reconeissença, d'èsser en familha amb los de lor lenga, la nòstra, los cal invitar a la nòstra taula, los sentir, los daissar fondre dins la boca, se'n noirir, coma de las polas de la paura tatà.

E quand los auretz tastats, fasètz-los partejar amb los vòstres amics, que, se la lenga es una fèsta, se deu d'èsser partejada, mas mèfi de tombar pas dins la trapèla de l'ornamental. Que la miá tatà, sas polas las abalissiá pas per dire de far polit, èra tot simplament per las manjar, pensatz-i, que ne'n deu èsser atal dels mots de la nòstra lenga que, se los avèm sonque per far polit, alara serem lèu nosautres, los que serem plumats e rostits…

Sovent n'i a d'unes que me dison : a qué servís la nòstra lenga ?

A res, levat a viure, e, tot còp, a partejar una pola farcida entre amics amb un brave còp de vin… o mai d'un, se afinitats.

Sentissi que lo mond s'impacientan e trefolisson, vos rasseguri… Vaquí qu'arribi al cap de ma charradissa…

Vau far un vòt dins aqueles temps trebols, lo vòt qu'aquel diccionari tot en òc siague un signe fòrt d'una volontat d'èsser, e vos vau dire quicòm que deuriá pas sortir d'aquí : se la miá paura tatà se n'es anada apasturar sas polas al Paradís, me demòra totjorn una cosina meuna que cada ser, encara, apastura sas polas, d'aquelas de la crèsta roja e cambamargadas de long… e en mai d'aquò fa de fetge gras !

Quand vos disi que cal pas desesperar !

E cric e crac

mon conte es acabat

Robèrt MARTÍ

Per comandar, picatz sus l'imatge

Tornar al somari ?
Tornar a l'acuèlh ?